Łyczakowski cmentarz wojskowy


        Kwatera Pamięci zajmuje obszar w kształcie prostokąta o wymiarach 130 x 60 m z zaokrągleniami w części zachodniej. Znajduje się tu 360 grobów zbiorowych, w których pochowano 3600 poległych w walkach za Lwów oraz zmarłych z ran żołnierzy Armii Radzieckiej i NKWD.
         
            Mogiły stanowią krypty nadziemne, na których zamontowano płyty nagrobne. Płyty nagrobne o wymiarach 1,20 x 0,8 x 0,3 m są wykonane z labradorytu i z dwóch ston posiadają okantowanie wykonane z polerowanego czerwonego granitu o szerkokości 0,3 m. Odległość między rzędami płyt wynosi 1,6 m. Na pierwszym planie znajduje się płaskorzeźba orderu Wojny Ojczyźnianej o średnicy 4 m.W 1917 r. ze strony północnej Cmentarza Łyczakowskiego, na dawnych pastwiskach oraz częściowo na prywatnych ziemiach rodziny Bodnarów wyznaczono miejsce pochowania poległych Armii Austriackiej oraz Armii Sprzymierzonych – Niemieckiej i Tureckiej, które razem walczyły przeciwko, przystępujących do ofensywy na Galicję, wojsk carskiej Rosji.

        Znajdowały się tu groby żołnierzy różnych narodowości oraz róznych wyznań: Austriaków, Ukraińców, Węgrów, Czechów, Niemców, Słowaków, Polaków, Serbów, Chorwatów, Bośniaków. 

         Wejście główne Cmentarza niegdyś znajdowało się od dzisiejszej ulicy Czeremszyny, gdzie do naszych czasów zachowała się w całości półokrągła murowana brama. Na planie cmentarza, wykonanym w 1927 r. zaznaczono 4712 osobnych i wspólnych grobów. 

            W latach 1935-1937 wszystkie groby z tego cmentarza zostały ekshumowane przez polskie władze na sąsiadujące z tymi polami działki. Do początku II wojny światowej w dolnej części cmentarza wojskowego (od strony dzisiejszej ul. Mecznikowa) istniał prywatny ogród rodziny Bodnarów. Z czasem, pod koniec II wojny światowej, w lipcu 1944 r. tę własność prywatną odebrano właścicielom i na działce, gdzie wcześniej był zlokalizowany Austriacki Cmentarz Wojskowy, znowu pochowano żołnierzy Armii Radzieckiej i NKWD. W okresie 1945-1950 w grobach ziemnych pochowano tu 3491 osób. Jak świadczą dokumenty Lwowskiego Obwodowego Archiwum, chowano tu także żołnierzy dywizji NKWD, którzy walczyli we Lwowie i okolicach z pododdziałami Ukraińskiej Armii Powstańczej oraz którzy brali udział w represjach masowych skierowanych przeciwko ludności lokalnej. 

         Łyczakowski Cmentarz Wojskowy stworzono w 1944 r. zgodnie ze wspólnym zarządzeniem Komisji Wykonawczej Lwowskiej Rady Obwodowej Deputowanych Pracujących oraz biura Lwowskiego Obwodowego Komitetu Komunistycznej Partii Ukrainy z dn. 14 sierpnia 1944 r. Na początku 1947 r. przeprowadzono ekshumację tych grobów a szczątki pochowano w kryptach rozmieszczonych wśród zieleni w dwa rzędy. Między kryptami zrobiono przejście - ułożono wąską alejkę ciągnącą się 150 m z zachodu na wschód.

              W latach 1974-1976 zmieniono plan tego obszaru według projektu architektów A.Szulara, W.Kamenszczyka oraz rzeźbiarza W.Bojka. 

            W 1989 r. w górnej części kwatery wojskowej, na miejscu dawnych pochowań 408 strzelców i oficerów Ukraińskiej Armii Halickiej, Lwowski Oddział Ukraińskiego Towarzystwa „Memoriał” postawił wysoki krzyż brzozowy, który z czasem zamieniono na metalowy z napisem „Obrońcom Lwowa, strzelcom i oficerom Ukraińskiej Armii Halickiej poległym za wolność Ukrainy w latach 1918-1919.”

          W 1993 r. na Łyczakowskim Cmentarzu Wojskowym zapoczątkowano stworzenie kwatery pamięci ku czci ofiar II wojny światowej. Po rzetelnych badaniach Komisji Deputowanych ds. Architektury i Budownictwa nad duchowym oraz narodowym odrodzeniem oraz podaniu propozycji Lwowska Rada Miejska Deputowanych Ludowych 21.07.1994 r. podjęła uchwałę „O ponownym pochowaniu ofiar więzienia zamarstynowskiego” na wolnym polu cmentarza wojskowego. W 1993 r. zgodnie z rozporządzeniem Lwowskiej Miejskiej Komisji Wykonawczej zbudowano tu sarkofag. Dnia 30.07.1994 r. pochowano w nim szczątki 62 ofiar represji politycznych, więźniów więzienia zamarstynowskiego, którzy zostali rozstrzelani przez komunistów. W 1999 r. w tym samym sakofagu pochowano szczątki jeszcze 122 ofiar NKWD, zamordowanych w więzieniu na ul. Zamarstynowskiej we Lwowie 26 czerwca 1941 r. Wtedy także nad miejscem pochówku postawiono dwa nagrobki wyciosane z piaskowca w kształcie krzyży siczowych.